‘Verandering is de enige constante.’ Als ik gebak zou krijgen voor elke keer dat ik dat te horen krijg, zou ik nu niet meer door een deur passen. Natuurlijk, het is waar, maar verandering in relatief rustige tijden is toch echt van een andere orde dan de verandering die nodig is om om te kunnen gaan met de complexe vraagstukken van deze tijd. Er staat in onze maatschappij en in onze organisaties veel op het spel en enkelvoudige, pasklare antwoorden zijn niet voorhanden. Dat gegeven betekent een grote uitdaging voor de veranderkunde.
Het boek Veranderen voor de toekomst - Werken aan een mooiere wereld komt daarmee op het juiste moment. Het is een boek waarin zichtbaar wordt hoe het verandervak beweegt in een veranderende wereld. Het laat zien welke antwoorden zich ontwikkelen in reactie op de complexe vraagstukken waar we voor staan, en biedt zicht op wat we zelf te doen hebben als veranderaars.
zeven grote veranderthema’s
Het boek leest als een reis langs zeven grote veranderthema’s voor vandaag en morgen. Thema’s waar we in het verandervak mee aan de slag moeten, omdat de enkelvoudige modellen die uitgaan van maakbaarheid en stuurbaarheid niet meer voldoen. Dat begint al met de aard van de vraagstukken en het type context waarin die zich voordoen. Het deel ‘Veranderen in een niet gekende wereld’ maakt zichtbaar dat we meer vanuit (eco)systemen moeten gaan kijken. De mens, de organisatie: het is een te afgekaderde blik. We hebben de blik van organisaties als complex-adaptieve, dynamische systemen nodig om te begrijpen op welke manier organisaties kunnen bijdragen aan het hanteren van complexe vraagstukken.
verbindingswerk
In de delen Veranderen als verbindingskunst en Veranderen als samenspel laten auteurs zien wat daarvoor nodig is. Het gaat om andere manieren van verbinden, nodig om organisaties dynamische gehelen te laten zijn die gezond verbonden zijn met hun omgeving. Het is ander veranderwerk; het is verbindingswerk. Daarin staat (ook) betekenisgeving centraal. Het ondersteunt mensen, als microkosmos, om vanuit diepgevoelde betrokkenheid onderzoekend te komen tot betekenisvolle toekomsten. Het deel Veranderen als levende praktijk slaat daarna de brug tussen het betekenisgevende en adaptieve vermogen van mensen en het vermogen van de veranderkunde om dat met een bewust ‘ontwerp’ te ondersteunen.
wederkerigheid
Veranderen voor de toekomst is niet alleen een kijkje in het verandervak in de nabije toekomst, het is ook een boodschap aan de veranderaar. Ook het verandervak zit opgesloten in zijn eigen tijd. We hebben reflectie nodig op onze eigen overtuigingen en aannames om ook echt anders te gaan werken. Het deel Veranderen voorbij vanzelfsprekendheden laat zien welke beweging daarvoor nodig is. We moeten wegbewegen van doorgeschoten individualisering, weg van te snelle oordeelsvorming, weg van heilige huisjes die we zelf (nog) niet omver durven werpen. We moeten de blik meer richten op relaties, op wederkerigheid tussen mensen; we moeten nieuwsgierig durven zijn en vrijmoedig blijven bevragen.
vanzelfsprekendheden
In het deel Anders veranderen: anders kijken, denken, doen wordt het idee van vanzelfsprekendheden loslaten nog wat verder opgerekt. Het zijn de hoofdstukken waarin gezocht wordt naar hoe andere disciplines - muziek, poëzie, taalfilosofie - de veranderaar kunnen helpen om anders te kijken.
En natuurlijk heeft ook leren, als blijvend aandachtsgebied voor organisaties en voor veranderaars zelf, in het deel Veranderen als leerproces een plek in dit boek.
contextueel bewustzijn
Het boek wordt door de redacteuren Jaap Boonstra en Marjo Dubbeldam afgesloten met een hoofdstuk waarin zij laten zien wat er in de (nabije) toekomst fundamenteel gaat veranderen in de veranderkunde. In de nabije toekomst, zo bepleiten zij, hebben we in de veranderkunde meer contextueel bewustzijn nodig om de ecologische, culturele, economische en sociale uitdagingen te kunnen hanteren. Om dat te kunnen doen, moeten we naar vraagstukken kijken vanuit grotere gehelen: (eco)systemen, netwerken, lappendekens. Bovendien zijn complexe vraagstukken niet te ‘fiksen’. We hebben repertoire nodig waarin co-creërend wordt samengewerkt en waarin we in staat zijn om om te gaan met spanningen en paradoxen die zich niet laten wegtoveren.
Kracht
De kracht van Veranderen voor de toekomst is dat het zowel over de toekomst als over het heden gaat. De oplossingen van vandaag weerspiegelen de vraagstukken van gisteren en vandaag bevat de kiemen voor morgen. De toekomst is er al, maar moet zich nog verder ontvouwen. Dit boek maakt zichtbaar hoe hard we de kiemen die we nu al zien, de praktijken die zich ontwikkelen, nodig hebben in de nabije toekomst. De 30 auteurs die schreven aan de 25 hoofdstukken van dit boek hebben de moed om de context en de vraagstukken die zich daarin voordoen onder ogen te zien. Het maakt Veranderen voor de toekomst een rijk boek dat de blik opent op wat we te doen hebben in een tijd waarin makkelijke antwoorden ook voor veranderaars niet meer voorhanden zijn.
Over Leike van Oss
Sinds 1998 vormt Leike van Oss samen met Jaap van 't Hek Organisatievragen en werkt ze als organisatieadviseur, interim-manager en (team)coach. Van Oss werkt vooral in kennisintensieve organisaties en bij rijks- en gemeentelijke overheid. Van Oss schreef verschillende boeken.