Vlaanderen en Picardië, ca. 1000–1125

1. Een kennismaking 13
De elfde en twaalfde eeuw 16
De goddelijke wereldorde 17
Het dagelijks leven 19

2. Een godsgeschenk 23
Geboorte en afkomst 24
Een jonge ridder 26
Geweld 29
Het einde van een veelbelovende carrière 33
De historische werkelijkheid 36

3. Twee hagiografen, Lisiard van Crépy en Hariulf van Saint-Riquier 39
Lisiard van Crépy (†1126) 39
Hariulf van Saint-Riquier (†1143) 42
Het dubbelbisdom Doornik-Noyon 46
De stichting van het klooster Oudenburg 48

4. Een autobiograaf, Guibert van Nogent (†ca. 1125) 53
Guiberts jonge jaren 53
De schrijver Guibert 55
Het eerste boek: een spirituele autobiografie 57
Het derde boek: de opstand in Laon 57
Het tweede boek 60
Een scepticus 67

5. Vier geestelijken 71
Reguliere geestelijken 71
Seculiere geestelijken 75
Kluizenaars 78
De pauselijke monarchie 81
Twee standen, één cultuur 84

6. Herstel en vernieuwing 91
Cluny 92
Een uitstapje naar Normandië 94
De Gregoriaanse hervormingsbeweging 96
Andersdenkenden 96
Andersgelovigen 99
Lekeninvestituur en simonie 101
Arnulfus, abt van Saint-Médard 105
Arnulfus, bisschop van Soissons 108
Het aartsbisdom Reims en de Investituurstrijd 110
Nicolaïsme 116
Nieuwe kloosterorden 121

7. Vier geletterden 127
De eerste helft van de elfde eeuw 128
De school 131
Guibert van Nogent, van seculiere naar reguliere vorming 133
Leermeesters en leerlingen 136
Italianen in Normandië 140
Lanfranc van Pavia (†1089) 142
Het sacrament van de eucharistie 144
Anselmus van Aosta (†1109) 146

8. Vechten voor de goede zaak 151
Gedeelde macht 151
Het koningschap 152
De aristocratie 154
Bevolkingsgroei 158
De Godsvredebeweging 161
Een christenplicht 167
De geestelijkheid en het gebruik van wapens 169
De eerste kruistocht (1096-1099) 170
Vechtende geestelijken 175
Biddende krijgers 177

9. De plicht van voortplanting en de deugd van kuisheid 179
Voortplanting en huwelijk 179
De kerk en het huwelijk 183
Geestelijken en leken 185
Individuele (on)vrijheid 189
De deugd van kuisheid 193
Onkuisheid 196
Kuisheid en voortplanting 197

10. Vrouwen in een mannenwereld 201
Theologie 203
Medische wetenschap 206
Voorbestemd voor het klooster 209
Voorbestemd voor het huwelijk 212
(Ex)echtgenote 214
De voortplanting 218
Moeder 220
Moeders en hun kinderen 222
De ideale vrouw en haar taken 226

11. Adelscultuur en het morele gezag van de kerk 229
Onze gidsen 232
De kerkelijke ontwikkelingen 233
Kerk en adelscultuur 236
De plicht van de voortplanting 240
Leven en beleven 242

Dankwoord 249

Verantwoording 251

Bibliografie 253

Index 263