Er komt veel op ons af. Er verandert veel - en niet ten goede voor de mensheid en de natuur waar we voor honderd procent van afhankelijk zijn. Al zullen er genoeg mensen zijn die dat ontkennen, omdat veranderen, opgeven, minder of anders doen moeilijk is.
Er zijn verschillende transities nodig: op het gebied van energie, klimaat, digitalisering en materialen, om er een paar te noemen. Maar wat maakt iets een transitie? Daar wordt veel over geschreven en het is bijna een dagtaak om dat allemaal bij te houden. Naast het neefje van transities: veranderen. Want weten dat iets moet veranderen is één ding, het daadwerkelijk doen is de volgende stap.
Uit de lijst van recente uitgaven koos ik er twee: Transitie van betekenis van Jan Jonker, om het grote transitieplaatje te schetsen en te laten zien hoe die transities georganiseerd kunnen worden. Het tweede werk is hands-on: Planeetaardige zaken van Daniëlle de Jonge, met de veelzeggende ondertitel Stampvol tips voor toekomstgerichte organisaties.
Een nieuw maatschappelijk contract
Transities zijn nodig, op vele gebieden. Jonker zet er vier centraal: duurzaamheid, circulariteit, biodiversiteit en leefbaarheid. In het eerste deel van Transitie van betekenis zet Jonker de aanleidingen en redenen voor die keuze uiteen.
Een belangrijke aanleiding is dat we al drie eeuwen denken dat vooruitgang van de mensheid en waardecreatie vooral tot stand komen door technologische oplossingen. Zo hebben we onze samenleving ook georganiseerd: in bedrijven, wetten en regels. We wandelen met Jonker langs denkers als Machiavelli, Hobbes en Rousseau. En zo belanden we bij zijn definitie van transitie:
‘Een proces van het samengaan van open maatschappelijke, institutionele en organisatorische processen, die samen de fundamentele veranderingen in arrangementsregels, de maatschappelijke en economische cultuur, de daaraan gelieerde afspraken en praktijken van alledag opnieuw vormgeven en voldoen aan de nieuwe eisen van sociale, ecologische en economische waarden.’
Nu dat vastgesteld is, zal duidelijk zijn dat een simpele fix niet aan de orde is. Het industriële en kapitalistische proces van pakweg 250 jaar laat zich niet één, twee, drie aanpassen.
Om daar structurele veranderingen in aan te brengen, moet er georganiseerd worden: met andere waardecreërende businessmodellen dan we nu gewend zijn. Jonker brengt de grote opgaven – duurzaamheid, circulariteit, biodiversiteit en leefbaarheid – nog eens onder de aandacht om zijn visie te ontvouwen: het maken van een nieuw maatschappelijk contract waarin alle partijen – burgers, bedrijven, overheden – in verschillende samenstellingen en bedrijfsmodellen werken aan ‘een samenleving die humaner en eerlijker is en ook regeneratief in plaats van destructief voor mens, dier en natuur’.
De (groene) handen uit de mouwen
En dan: doen. In Planeetaardige zaken van Daniëlle de Jonge gaat het over de PLANT-methode. Die helpt je als bedrijf – of als medewerker binnen een organisatie – aan de slag te gaan met die humanere en eerlijkere visie.
De Jonge is een doener. Haar drijfveren zijn klimaat, natuur, dierenwelzijn, gezondheid en rechtvaardigheid. Elk hoofdstuk bevat paragrafen waarin urgentie en praktische vertaling naar werk en handelen worden gemaakt. Ruim baan voor honderden concrete tips. Zo viel mijn oog op het hoofdstuk over materialen – een onderwerp dat natuurlijk goed past in dit boek.
Trek thuis en op het werk eens een kastje open en ga op zoek naar plastics en andere vervuilende of ongezonde stoffen. Hier is een wereld te winnen. Achter materialen gaat namelijk een hele transitie schuil. Lees daarvoor bijvoorbeeld De materialentransitie van Peter Arnoldy. En wil je weten hoe bont we het maken – en hoe we de rotzooi naar andere werelddelen schuiven – lees dan Grof vuil van Alexander Clapp.
Dit soort boeken maken je bewust bekwaam en zetten aan tot actie. Bijvoorbeeld door te zoeken naar plantaardige verpakkingsalternatieven. Grown.bio maakt verpakkingsmateriaal van landbouwafval. Zoek thuis en op het werk naar alternatieven – en stimuleer zo verdere lokale innovatie.
De Jonge zou De Jonge niet zijn als er geen aandacht was voor personal branding en klantgerichte relaties – thema’s die ze eerder behandelde in Extreem klantgericht. In dit boek noemt ze dat profileren. Zoals Leontine Jacobs het in een van de interviews treffend formuleert: ‘Als je ego groter is dan je missie, dan is je missie niet groot genoeg.’
Profileren kan op vele manieren. Het doel is laten zien waar je voor staat en met je gedrag anderen tot actie aanzetten. Deel, vertel, inspireer. Kies de juiste plek en toon.
Twee boeken die het transitiespeelveld van verschillende kanten belichten: van de complexiteit van duurzaam organiseren tot praktische handvatten om zelf aan de slag te gaan.
Over Bertrand Weegenaar
Bertrand Weegenaar is als hogeschooldocent HBO-ICT werkzaam op Windesheim. Zijn voorliefde ligt bij de onderwerpen strategie, marketing, geschiedenis; biografieën en internet; e-business.